De huid en de darm lijken op het eerste gezicht twee heel verschillende organen. De huid beschermt het lichaam tegen invloeden van buitenaf, terwijl de darm betrokken is bij de vertering en opname van voedingsstoffen. Toch groeit de wetenschappelijke belangstelling voor de mogelijke relatie tussen beide systemen. In dit artikel leggen we uit hoe de systemen met elkaar verbonden zijn en waarom het van belang is om dit te weten. 

Onderzoekers beschrijven steeds vaker dat processen in de darm mogelijk samenhangen met processen in de huid. Een belangrijke rol hierin lijkt weggelegd voor het darmmicrobioom: de verzameling micro-organismen die in de darm leven. Deze verbinding tussen darm en huid wordt ook wel de gut-skin axis genoemd. Hoewel dit onderzoeksgebied nog volop in ontwikkeling is, wijzen verschillende studies erop dat darmmicrobiota, immuunprocessen en ontstekingsroutes mogelijk een rol spelen in deze relatie (1-2).

Hoewel de gut-skin axis nog geen directe behandelstrategie oplevert, helpt kennis over deze relatie om beter te begrijpen waarom factoren zoals voeding, leefstijl, medicatiegebruik en darmgezondheid mogelijk samenhangen met huidprocessen. 

De term gut-skin axis verwijst naar de communicatie tussen darm en huid. Onderzoekers denken dat deze communicatie verloopt via verschillende biologische routes, waaronder het immuunsysteem, ontstekingsprocessen en stoffen die door darmbacteriën worden geproduceerd. Hierdoor kunnen processen in de darm mogelijk invloed hebben op processen in de huid. Hoewel de precieze mechanismen nog niet volledig zijn opgehelderd, zijn er steeds meer aanwijzingen dat darm en huid met elkaar verbonden zijn (1-3).

Zowel de darm als de huid vormen een belangrijke beschermende barrière tussen het lichaam en de buitenwereld. Beide organen bevatten een uitgebreid microbioom en werken nauw samen met het immuunsysteem. Voor een goede werking van deze barrières is een voortdurende samenwerking nodig tussen lichaamscellen, afweercellen en micro-organismen.

In de wetenschappelijke literatuur wordt beschreven dat een verminderde functie van de darmbarrière kan samengaan met een verhoogde doorlaatbaarheid van de darmwand. Hierdoor kunnen bacteriële componenten en andere stoffen gemakkelijker in contact komen met het immuunsysteem. Dit kan leiden tot ontstekingsreacties die niet beperkt blijven tot de darm, maar ook elders in het lichaam zichtbaar kunnen zijn. Verschillende onderzoekers suggereren dat dergelijke systemische ontstekingsprocessen mogelijk bijdragen aan veranderingen in de huid.

De relatie lijkt bovendien niet uitsluitend één richting op te verlopen. Ook veranderingen in de huid kunnen samenhangen met veranderingen in immuun- en ontstekingsprocessen elders in het lichaam. Dit ondersteunt het idee dat darm en huid onderdeel zijn van een groter netwerk van fysiologische processen (1-5).

De darm bevat biljoenen micro-organismen die gezamenlijk het darmmicrobioom vormen. Deze micro-organismen vervullen uiteenlopende functies. Ze helpen bij de afbraak van voedingsbestanddelen, ondersteunen de darmbarrière en communiceren met het immuunsysteem. 

Een van de manieren waarop darmbacteriën invloed kunnen uitoefenen, is via de productie van korte-keten vetzuren (short-chain fatty acids, SCFA’s). Deze verbindingen ontstaan wanneer darmbacteriën voedingsvezels fermenteren. Korte-keten vetzuren zoals butyraat, propionaat en acetaat worden onderzocht vanwege hun mogelijke rol bij het ondersteunen van de darmbarrière en het beïnvloeden van immuunreacties. Hierdoor worden zij gezien als een van de potentiële schakels tussen darmprocessen en systemische ontstekingsreacties.  Via de circulatie zouden dergelijke effecten zich mogelijk ook buiten de darm kunnen manifesteren, waaronder in de huid. 

Daarnaast speelt het darmmicrobioom een belangrijke rol bij het ondersteunen van een evenwichtige immuunrespons. Darmbacteriën communiceren voortdurend met verschillende afweercellen en afweerstoffen, waaronder T-cellen, B-cellen en immunoglobuline A (IgA). Verschillende bacteriesoorten uit de geslachten Lactobacillus en Bifidobacterium worden in verband gebracht met processen die bijdragen aan immuunregulatie. Op basis van deze bevindingen is de gedachte ontstaan dat veranderingen in het darmmicrobioom kunnen samenhangen met ontstekingsprocessen die ook in de huid zichtbaar zijn. 

Hoewel deze biologische mechanismen plausibel zijn en veranderingen in het darmmicrobioom worden geassocieerd met veranderingen in huidprocessen, betekent dit niet automatisch dat het actief beïnvloeden van het microbioom leidt tot klinisch relevante verbetering van huidklachten. Een belangrijk deel van de huidige kennis is afkomstig uit mechanistisch onderzoek, observationele studies en experimentele modellen. Meer onderzoek bij mensen is nodig om te bepalen of dergelijke veranderingen daadwerkelijk leiden tot meetbare verbeteringen in huiduitkomsten (1-3, 6-7).

Op basis van de huidige wetenschap kan nog niet worden geconcludeerd dat specifieke darminterventies huidklachten verbeteren. Wel ondersteunen voedingspatronen die rijk zijn aan vezels, groenten, fruit, peulvruchten en volkorenproducten de algemene gezondheid en vormen zij een belangrijke voedingsbodem voor het darmmicrobioom. 

Voor professionals betekent dit dat aandacht voor voeding en leefstijl relevant kan zijn binnen een bredere gezondheidscontext, maar dat terughoudendheid geboden blijft bij het doen van uitspraken over specifieke darminterventies voor huidverbetering.

Momenteel is er onvoldoende hard bewijs dat specifieke voedingsinterventies huidklachten verbeteren via het darmmicrobioom. Toch zijn er wel algemene voedingsadviezen die bijdragen aan een gezonde darmfunctie.

Denk hierbij aan:

• Voldoende groenten en fruit
• Regelmatig peulvruchten eten
• Kiezen voor volkorenproducten in plaats van geraffineerde varianten
• Het eten van verschillende soorten plantaardige voedingsmiddelen
• Voldoende vochtinname

Deze voedingsmiddelen leveren onder andere voedingsvezels, die dienen als voedingsbron voor darmbacteriën. Een gevarieerd en vezelrijk voedingspatroon wordt in verband gebracht met een gevarieerder darmmicrobioom en draagt bij aan de algemene gezondheid.

Hoewel de wetenschap nog onderzoekt welke rol het darmmicrobioom precies speelt bij huidprocessen, sluiten deze adviezen aan bij de algemene richtlijnen voor gezonde voeding.

De gut-skin axis beschrijft de mogelijke wisselwerking tussen darm, immuunsysteem en huid. Onderzoekers hebben verschillende biologische mechanismen beschreven die deze relatie kunnen verklaren, waaronder veranderingen in barrièrefunctie, immuunregulatie en ontstekingsprocessen. Hierdoor groeit de belangstelling voor de rol van het darmmicrobioom binnen het bredere concept van huidgezondheid. 

Tegelijkertijd bevindt dit onderzoeksgebied zich nog in ontwikkeling. Veel kennis is afkomstig uit observationeel onderzoek, preklinische studies en onderzoek naar onderliggende mechanismen. Daardoor is nog niet altijd duidelijk in welke mate veranderingen in het darmmicrobioom daadwerkelijk leiden tot veranderingen in huiduitkomsten. Interventiestudies bij mensen zijn momenteel nog beperkt beschikbaar. 

De huidige inzichten laten vooral zien dat darm, immuunsysteem en huid waarschijnlijk nauwer met elkaar verbonden zijn dan lange tijd werd gedacht. Meer humaan onderzoek is nodig om beter te begrijpen welke rol het darmmicrobioom speelt bij huidprocessen en welke klinische betekenis deze kennis in de toekomst mogelijk krijgt. 

[1] F. S. Liedtke, “Gut-Skin axis and healthy skin: a systematic review”, Int. J. Nutrology, vol. 16, nr. 2, jun. 2023, doi: 10.54448/ijn23223. 

[2] C. A. O’Neill, G. Monteleone, J. T. McLaughlin, en R. Paus, “The gut‐skin axis in health and disease: A paradigm with therapeutic implications”, BioEssays, vol. 38, nr. 11, pp. 1167-1176, nov. 2016, doi: 10.1002/bies.201600008. 

[3] Md. R. Mahmud e.a., “Impact of gut microbiome on skin health: gut-skin axis observed through the lenses of therapeutics and skin diseases”, Gut Microbes, vol. 14, nr. 1, p. 2096995, dec. 2022, doi: 10.1080/19490976.2022.2096995. 

[4] H.-J. Lee en M. Kim, “Skin Barrier Function and the Microbiome”, Int. J. Mol. Sci., vol. 23, nr. 21, p. 13071, okt. 2022, doi: 10.3390/ijms232113071. 

[5] A. Y.-K. Thye e.a., “Gut–Skin Axis: Unravelling the Connection between the Gut Microbiome and Psoriasis”, Biomedicines, vol. 10, nr. 5, p. 1037, apr. 2022, doi: 10.3390/biomedicines10051037. 

[6] N. Green, T. Miller, D. Suskind, en D. Lee, “A Review of Dietary Therapy for IBD and a Vision for the Future”, Nutrients, vol. 11, nr. 5, p. 947, apr. 2019, doi: 10.3390/nu11050947. 

[7] Y. Belkaid en T. W. Hand, “Role of the Microbiota in Immunity and Inflammation”, Cell, vol. 157, nr. 1, pp. 121-141, mrt. 2014, doi: 10.1016/j.cell.2014.03.011.