overzicht artikelen

Voedingstekorten van invloed op huidgezondheid.

In Nederland komen weinig ernstige voedingstekorten voor. Echter, indien men ongezond en/of eenzijdig eet is onder andere de huid het laatste orgaan waar (essentiële) voedingsstoffen naartoe gaan. De huid is, samen met het haar en de nagels, het minst belangrijk om te overleven. Zonder ernstige voedingsdeficiënties in het lichaam kunnen er dus wel tekorten in de huid ontstaan die invloed hebben op de huidconditie en daarmee de huidgezondheid. Andere risicofactoren voor tekorten aan voedingsstoffen in de huid zijn onder andere overmatig lijnen, eetstoornissen, maag-darmresecties, drugsgebruik, alcoholisme, medicijngebruik en bepaalde ziekten. In dit artikel wordt een aantal mogelijke gevolgen van deze tekorten op de huid besproken.

Macronutriënten

Onder macronutriënten vallen koolhydraten, eiwitten en vetten. Met name de laatste twee zijn belangrijk voor een goede huidgezondheid. 

Vetten

Vetten zijn opgebouwd uit glycerol en drie vetzuren. Vetzuren zijn organische stoffen en die zijn onder te verdelen in verzadigde en onverzadigde vetzuren. Onverzadigd vetzuren bevatten een (enkelvoudig onverzadigd) of meerdere dubbele bindingen (meervoudig onverzadigd) en onderscheiden zich hiermee van verzadigde vetzuren. Voorbeelden van onverzadigde vetzuren zijn alfa-linoleenzuur (ALA) en de visvetzuren eicosapentaeenzuur (EPA) en docosahexaeenzuur (DHA), ook wel omega 3-vetzuren. Linolzuur, een omega 6-vetzuur, is een ander voorbeeld van onverzadigde vetzuren en komt vooral voor in borageolie en teunisbloemolie.

Essentiële vetzuren, zijn vetzuren die niet of nauwelijks door het lichaam kunnen worden gemaakt uit andere vetzuren, hoewel het lichaam ze wel nodig heeft om te kunnen functioneren. Daarom dienen deze vetzuren voldoende in de voeding aanwezig te zijn. Indien dit niet het geval is, kan dit grote gevolgen hebben voor de huid. De hoornlaag bestaat namelijk voor ongeveer 15 tot 25 procent uit linolzuur. Een tekort kan  defecten in de huidbarrièrefunctie tot gevolg hebben. Dit leidt tot vochtverlies en een verhoogde gevoeligheid van de huid voor het binnendringen van (schadelijke) stoffen en micro-organismen uit de omgeving. Naast de barrièrefuncties zijn vetten ook nodig voor een goed werkend immuunsysteem. In een ander artikel wordt verder ingegaan op de functies van vetten binnen de huid.

Eiwitten

Eiwitten, of proteïnen zijn de bouwsteen voor onder andere spieren, enzymen en hormonen en spelen een essentiële rol in alle lichaamsweefsels. Zo zijn verschillende aminozuren uit eiwitten voorlopers van neurotransmitters voor prikkeloverdracht. Een tekort aan eiwitten kan al snel leiden tot spierafbraak, op de lange termijn kan dit verlies van spierkracht tot gevolg hebben. Een eiwittekort kan gevolgen hebben voor de conditie van de huid en haren die grotendeels zijn gemaakt van eiwitten (onder andere collageen). Zo onderscheidt kwashiorkor bij kinderen zich door een schilferende of splijtende huid, roodheid en plekken met een gepigmenteerde huid. Haaruitval en een vervaagde haarkleur (alopecia) zijn ook veel voorkomende symptomen. Echter, deze symptomen treden alleen op bij een ernstig eiwitgebrek. 

Vanaf ongeveer het dertigste levensjaar, neemt de collageenconcentratie in de huid met zo’n één procent per jaar af. Dit is het gevolg van veroudering. Maar ook omgevingsfactoren, zoals bepaalde voeding, roken en zonblootstelling beïnvloeden de aanmaak en afbraak van collageenvezels in de huid. Er ontstaan rimpels als gevolg van verminderde stevigheid. Een ander belangrijk eiwit voor de huid is elastine. Als hier minder van geproduceerd wordt in het lichaam, verliest de huid haar veerkracht.

Vocht

Water heeft diverse functies in het menselijk lichaam. Het fungeert als bouwstof, als transportmiddel, als oplosmiddel en is nodig voor de temperatuurregeling. Het kan voorkomen dat het lichaam teveel vocht verliest door een verminderde huidbarrière. Dit kan te maken hebben met een tekort aan essentiële vetten. Een droge huid of vochtarme huid heeft meestal niet te maken met het drinken van te weinig water. 

Micronutriënten

De huidconditie kan worden beïnvloed door verlaagde vitaminewaarden in het lichaam. Aanpassing van het voedingspatroon en suppletie met vitamines en mineralen blijken de huidconditie te kunnen herstellen en optimaliseren. Hieronder worden een aantal voorbeelden gegeven van huidklachten die kunnen ontstaan bij een tekort aan specifieke vitamines.

Vetoplosbare vitamines

Vitamine A, ook wel retinol, is van belang voor de normale groei, een gezonde huid, haar en nagels en een goede werking van de ogen en het afweersysteem. Het komt voor in lever, vis en boter. Bètacaroteen, in groenten en fruit, is de voorloper van vitamine A. Een vitamine-A-deficiëntie kan resulteren in een ruwe, droge en jeukende huid. Een ernstig tekort kan leiden tot hyperkeratose van de haarfollikels (folliculaire hyperkeratose).

Wateroplosbare vitamines

Riboflavine is een andere naam voor vitamine B2, het komt voor in zuivel, vlees(waren), groenten, fruit en graanproducten. De in water oplosbare vitamine speelt een rol bij de instandhouding van het zenuwstelsel, de spijsvertering en de energiehuishouding. Seborroïsch eczeem, afwijkingen van het mondslijmvlies en een rode ontstoken tong zijn gerelateerd aan een vitamine B2-tekort.

Een andere vitamine uit het B-complex is niacine of vitamine B3. Een tekort hieraan wordt herkend aan een ruwe huid (pellagra). Symptomen zijn rode plekken, blaren en een gepigmenteerde uitslag. Bij voldoende inname van vlees en vis, gevogelte, noten, zaden en graanproducten, zal de aandoeningen niet voorkomen. 

Vitamine B6, pyridoxine, is onder andere belangrijk voor de weerstand en de spijsvertering. Vlees, eieren, vis, graanproducten, aardappelen en peulvruchten zijn de voornaamste bronnen van de vitamine. Een vitamine-B6-deficiëntie kan zich uiten in seborroïsch eczeem, een jeukende huiduitslag met gelige, vette schilfers. Dit kan komen door een verminderde synthese van collageen en de rol van vitamine B6 binnen ontstekingsprocessen. 

Huidafwijkingen kunnen ook ontstaan door een tekort aan vitamine B8, ofwel biotine. Dermatitis, verlies van haarkleur en alopecia kunnen mogelijk optreden bij mensen met een vitamine B8 tekort. De vitamine is te vinden in onder andere eieren, melk, sojaproducten en noten.

Vitamine B12 is belangrijk voor goede weerstand. Cobalamine, een ander woord voor de vitamine is tevens van belang voor gezonde rode bloedcellen en een goede werking van het zenuwstelsel en de energievoorziening. Het is vooral aanwezig in vlees en zuivel. Mensen die vegetarisch of veganistisch eten lopen een hoger risico op een tekort dan mensen die wel vlees en/of zuivel nuttigen. Bij een tekort kan glossitis voorkomen, met ontstekingen in de lippen. Ook kunnen huidveranderingen zoals hyperpigmentatie en vitiligo voorkomen. 

Vitamine C is net als de B vitamines een in water oplosbare vitamine. Een tekort kan zich uiten in knobbeltjes op de huid door sterke verhoorning van de epidermis rondom de haarfollikels. De haren kunnen broos en spiraalvormig zijn en er kan vertraagde wondgenezing optreden. Ascorbinezuur, een ander woord voor vitamine C, zit vooral in groenten en fruit. Lees hier welke functies vitamine C heeft voor de huid. 

Inname in Nederland

Uit Nederlandse voedselconsumptiepeilingen blijkt dat Nederlanders van veel voedingsstoffen voldoende binnenkrijgen, om gezond te blijven, als er gekeken wordt naar de richtlijnen Goede Voeding van de Nederlandse Gezondheidsraad. Echter, juist de inname van onder andere vitamine A, B2, B6 en C is bij veel volwassenen laag. Ook de innames van alfa-linoleenzuur zijn niet voor alle volwassenen toereikend. Zoals beschreven in de inleiding van dit artikel, kan een onvolwaardig voedingspatroon resulteren in tekorten die mogelijk als eerste zichtbaar zijn in onder andere huid- en haarconditie. 

Conclusie en aanbevelingen

Nederlanders krijgen over het algemeen veel, maar niet alle belangrijke voedingsstoffen binnen om gezond te blijven als de innamen vergeleken worden met de landelijke normen. Zo krijgen niet alle volwassenen voldoende vitamine A, B2, B6, C en alfa-linoleenzuur binnen. Deze nutriënten zijn nu juist belangrijk voor het behoud van een goede huid- en haarconditie. Zo zijn tekorten aan specifieke vitamines geassocieerd met een droge en schilferige huid, slechte wondgenezing en eczeem. Dit laatste komt vermoedelijk door een verminderde aanmaak van collageen en de rol van verschillende vitamines binnen het immuunsysteem. Ook ALA is onder meer nodig voor een goed werkend immuunsysteem. Eenmaal een tekort, geeft in de meeste gevallen een verhoogde behoefte aan voeding met hoge doseringen van de vitamines. Het kan dan raadzaam zijn om (tijdelijk) supplementen te adviseren. 

Meer weten?

Wilt u weten hoe u erachter komt of uw cliënt een volwaardige voeding binnenkrijgt om de huid- en/of haarconditie optimaal te houden of te verbeteren? KIVH biedt bijscholingen aan waarin u leert mogelijke tekorten in de voeding te signaleren. Ook leert u in deze trainingen wat een volwaardige voeding is en hoe u cliënten met specifieke huid- en haaraandoeningen stimuleert voldoende vitamine en mineralen binnen te krijgen. Soms is het nodig om de voeding aan te vullen met supplementen. Echter, welke supplementen beveelt u aan? Waar dient u op te letten bij het adviseren van een gedegen aanvulling? De diëtisten van KIVH delen hun kennis graag met u. Bekijk hier het aanbod en schrijf u vandaag nog in!